شاید شما هم مثل بسیاری از سرمایهگذاران و فعالان اقتصادی، مدتی است که در بازارهای مالی فعالیت میکنید اما یک سری از مفاهیم هستند که کمتر به گوشتان خورده یا آشنایی با آن ندارید. یکی از این مفاهیم مهم مالی «اوراق صکوک» نام دارد که آشنایی با آن خالی از لطف نیست. شناخت هرچه بیشتر ابزارهای مالی باعث میشود تا نگاه و انتخابهای شما برای سرمایهگذاری وسعت بیشتری پیدا کند.
در این مطلب به معرفی اوراق صکوک، نحوه کارکرد و سرمایهگذاری در آن میپردازیم و با جزئیات آن بیشتر آشنا خواهیم شد.
اوراق صکوک چیست؟
اوراق صکوک به عنوان یکی از ابزارهای تامین مالی در کشورهای اسلامی مورد استفاده قرار میگیرد و جایگزینی برای «اوراق قرضه» به حساب میآید، چرا که اوراق قرضه بر پایه یک سود ثابت است و این در اسلام قابل قبول نیست.
اوراق صکوک برای تامین مالی بنگاههای اقتصادی جهت خرید دارایی یا تامین جریان نقدینگی و ... مورد استفاده قرار میگیرد. از ویژگیهای این اوراق میتوان به مالکیت مشاع در یک یا چند دارایی و منافع حاصل از آن اشاره کرد.
بنابراین اوراق صکوک برای تامین مالی اشخاص حقوقی (شرکتها و صنایع) منتشر میشود و از طریق اشخاص حقیقی (سرمایهگذاران) و یا حتی سایر اشخاص حقوقی خریداری میشود و به این ترتیب منابع حاصل از فروش اوراق در اختیار شرکت متقاضی تامین مالی قرار میگیرد تا در کسب و کار خود به کار گیرد و سود اوراق در دورههای تعیین شده، به خریداران/ سرمایه گذاران پرداخت میشود.
موارد انتشار اوراق صکوک چیست؟
همانطور که گفته شد، شرکتها برای تأمین منابع مالی مورد نیاز خود میتوانند از روشهای نوین تأمین مالی در بازار سرمایه از طریق انتشار اوراق صکوک بهره ببرند. تامین مالی از طریق انتشار اوراق بهادار اسلامی که به اصطلاح «صکوک» نام گرفته است از نوع تامین مالی مبتنی بر بدهی است چرا که استفاده از این ابزار برای شرکت ایجاد بدهی میکند.
در حالت کلی صکوک را میتوان اوراق بهادار با پشتوانه دارایی، با درآمد ثابت یا متغیر، قابل معامله در بازارهای ثانویه و از همه مهمتر مبتنی بر اصول شریعت اسلام دانست. متداولترین دستهبندی صکوک آن است که به اوراق انتفاعی و غیر انتفاعی دستهبندی کنیم. اوراق انتفاعی عبارت است از: اوراق مشارکت، اجاره، مرابحه، استصناع، مضاربه، سلف، منفعت، اوراق رهنی، مساقات، مزارعه ... و اوراق غیر انتفاعی عبارت است از: وقف و قرضالحسنه که برای موارد عامالمنفعه استفاده میشود.
مزایای تامین مالی از طریق اوراق صکوک چیست؟
فعالان بخشهای مولد اقتصادی همواره در پی گسترش کسب و کار خود هستند اما محدودیت در منابع مالی همواره اصلیترین عامل بازدارنده آنهاست. امروزه با گسترش بازار سرمایه و استفاده از روشهای نوین تامین مالی، این مهم فراهم آمده و منابع مالی بازار سرمایه به بخشهای مولد اقتصادی کشور وارد میشود. تامین مالی سریع و ارزان بنگاهها که از طریق انتشار انواع اوراق صکوک محقق میشود، میتواند باعث رشد اقتصادی کشور شود. در ادامه به برخی مزایای انتشار اوراق صکوک میپردازیم.
- امکان تامین مالی در مبالغ بسیار زیاد برای بنگاهها در زمان کوتاه
- افزایش شفافیت در بازار باتوجه به لزوم افشای اطلاعات مالی شرکتها
- امکان تامین مالی بلندمدت برای بنگاهها با توجه به سررسیدهای متنوع اوراق صکوک
- امکان پرداخت اصل بدهی در تاریخ سررسید اوراق صکوک
- کمک به توسعه بازار سرمایه با فراهم کردن امکان تبدیل داراییها به اوراق بهادار
- بهرهمندی از معافیت مالیاتی برای خریداران اوراق صکوک
- نقدشونگی مناسب برای خریداران اوراق صکوک باتوجه به تشکیل بازار ثانویه برای داد و ستد
- امکان استفاده شرکتِ بانیِ انتشار اوراق صکوک از داراییها پس از انتشار اوراق
- افزایش نقدینگی شرکت بانی با استفاده از اوراق صکوک
انواع اوراق صکوک
اوراق صکوک در ایران انواع زیادی دارند که در زیر به تعدادی از آنها اشاره شده است.
- اوراق مشارکت
- اوراق اجاره
- اوراق مرابحه
- اوراق رهنی
- اوراق منفعت
- اوراق مضاربه
- اوراق استصناع
- اوراق سلف
- اوراق قرضالحسنه
- و ...
در ادامه به طور مختصر به معرفی بخشی از پرکاربردترین اوراق میپردازیم. شما میتوانید جهت آشنایی بیشتر با انواع اوراق صکوک و اطلاع از جزئیات آن، به وبسایت رسمی اوراق صکوک به نشانی www.sukuk.ir مراجعه کنید.
اوراق مشارکت: اوراق بهادار بانام یا بینامی است که به قیمت اسمی مشخص و برای مدت معین منتشر میشود و به سرمایهگذارانی که قصد مشارکت در اجرای طرحهای عمرانی، سودآور تولیدی، ساختمانی و خدماتی دارند، واگذار میشود. در واقع این اوراق نشاندهنده مالکیت نسبت به بخشی از یک دارایی حقیقی است و معمولا توسط دولت و شرکتهای تعاونی منتشر میشود و هر نوع تغییر قیمت دارایی تا زمان سررسید متوجه صاحبان اوراق خواهد بود. سود علیالحساب اوراق مشارکت در دورههای مشخص پرداخت و در سررسید سود قطعی محاسبه و پرداخت میشود.
اوراق اجاره: این اوراق بر پایه قرارداد اجاره و بر مبنای دارایی منتشر میشود. دارندگان این اوراق به صورت مشاع مالک دارایی مبنای انتشار اوراق خواهند شد و استفاده از منابع آن به بانی (شرکت متقاضی تامین مالی) واگذار میشود و بانی مبالغ اجاره، را به دارندگان اوراق پرداخت میکند. اوراق اجاره به سه دسته اوراق اجاره تامین دارایی، اوراق اجاره رهنی و اوراق اجاره تامین نقدینگی طبقهبندی میشود.
اوراق مرابحه: عقد مرابحه یکی از انواع قرارداد بیع است. این اوراق برای خرید انواع داراییها از جمله مواد اولیه، قطعات و ... منتشر میشود و عمدتا برای تامین مالی تولید سرمایه در گردش استفاده میشود. این عقد میتواند به صورت نقد یا نسیه باشد. با انتشار اوراق، منافع حاصل از آن صرف خرید دارایی مورد نیاز بانی (شرکت متقاضی تامین مالی) میشود. بازدهی این اوراق ثابت است و سود آن در مواعد مشخص و اصل آن در سررسید پرداخت میشود.
اوراق منفعت: این اوراق به دارنده خود این حق را میدهد که در آینده از خدمات یا منافع یک دارایی بهرهمند شود. تامین مالی شونده مبالغ جمعآوری شده را لزوما در پروژهای از قبل تعیین شده هزینه نمیکند و محدودیتی برای مصرف وجوه حاصل از انتشار اوراق ندارد. برای دارندگان اوراق نیز این اطمینان خاطر وجود دارد که دارایی در حال حاضر وجود دارد که در آینده منفعتی دارد و آنها مالک منافع آتی هستند. اوراق منفعت به دو دسته واگذاری منافع آینده داراییهای بادوام و واگذاری خدمات آینده طبقهبندی میشود.
اوراق سلف: این اوراق برای سرمایهگذاران نوعی پیشخرید محسوب میشود. زمانی که تولید کالا یا ارائه خدمت معینی مورد نظر است، اما منابع مالی مورد نیاز جهت تولید و ارائه آن خدمت در اختیار نیست، با انتشار این اوراق، وجه مورد نظر تامین شده و در اختیار متقاضی تامین مالی قرار میگیرد. سرمایهگذاران نیز با خرید این اوراق، کالا یا خدمت مشخصی را پیش خرید کرده و در سررسیدِ اوراق میتوانند کالا، خدمات، یا اصل مبلغ سرمایهگذاری به همراه سود حاصل از سرمایهگذاری را دریافت کنند.
اوراق قرضالحسنه: این اوراق بر اساس قرارداد قرض بدون بهره منتشر میشود و ناشر اوراق با توجه به ارزش اسمی اوراق از دارندگان قرض کرده و به آنها بدهکار میشود. این بدهی در زمان سررسید اوراق به آنها پرداخت خواهد شد.
تفاوت اوراق صکوک با اوراق قرضه
میتوان گفت اعتبار اوراق صکوک به ارزش داراییهای پشتوانه آن است اما اعتبار اوراق قرضه تنها به صادرکننده آن وابسته است.
در حقیقت اوراق صکوک بر پایه داراییهای ملموس و فیزیکی هستند و دارنده آن مالک مشاع یک دارایی مشخص و منافع حاصل از آن به حساب میآید. در حالی که در اوراق قرضه، صادرکننده اوراق به دارنده آن بدهکار است و صرفا گواهی تعهد بدهی محسوب میشود.
خرید اوراق صکوک و سرمایهگذاری در آن
حال که با مفهوم اوراق صکوک و انواع آن آشنا شدیم و همچنین مزایای این اوراق را شناختیم، نیاز است تا با نحوه سرمایهگذاری در اوراق صکوک نیز آشنا شویم.
برای سرمایهگذاری در اوراق صکوک و خرید و فروش این اوراق کافی است تا در یکی از کارگزاریهای معتبر ثبتنام کنید. پس از تکمیل ثبتنام و دریافت کد بورسی، شما میتوانید به سرمایهگذاری در این اوراق بپردازید. لازم به ذکر است که نمادهای معاملاتی اوراق صکوک در بازار سهام (بورس و فرابورس) با حرف «ص» آغاز میشوند.
برخی از صکوک منتشر شده برای صنایع مختلف توسط تامین سرمایه لوتوس پارسیان برای شرکتهای ایران خودرو، سایپا، نفت پارس، توسعه نفت و گاز صبااروند، پتروشیمی تابان فردا، لیزینگ پارسیان، مخابرات ایران، گل وگهر و ... بوده است. در سایت لوتوس میتوانید اطلاعات کامل از تامین مالیهای انجام شده توسط تامین سرمایه لوتوس پارسیان به دست آورید.همچنین جهت اخذ مشاوره بر ای تامین مالی با تکمیل فرم اطلاعات لازم،از کارشناسان ما مشاوره بگیرید.