سرمایهگذاری عبارت است از تبدیل وجوه نقد به یک یا چند نوع دارایی که با هدف به دست آوردن سود در زمان آینده، برای مدتی نگهداری خواهد شد. سرمایهگذاری در هر حوزهای با سود و زیان همراه است و سرمایهگذاران با تجربه بهتر از هر کسی میدانند که هر روش سرمایهگذاری با ریسکهایی همراه است. همواره گفته میشود برای سرمایهگذاری در بورس و بازار سهام، صندوقهای سرمایهگذاری یکی از بهترین گزینهها به ویژه برای افراد تازهوارد است. چرا که ریسک صندوقهای سرمایهگذاری نسبت به سرمایهگذاری مستقیم بسیار کمتر است. با این حال صندوقها هم گزینه کاملا بدون ریسکی برای محسوب نمیشوند. در ادامه محدودیتها و معایب صندوقهای سرمایهگذاری را بررسی خواهیم کرد.
محدودیتها یا معایب صندوقهای سرمایهگذاری
با توجه به تلاطمهای اقتصادی در سالهای گذشته، برخی از افراد جامعه نسبت به موسسات مالی بدبین شدهاند اما باید گفت که فعالیت صندوقها اساسا با موسسات مالی بسیار متفاوت است و نمیتوان آنها را با هم مقایسه کرد. صندوقهای سرمایهگذاری با مجوز و تحت نظارت سازمان بورس و اوراق بهادار فعالیت میکنند و تمام معاملات و اقدامات اجرایی آنها تحت نظارت دائمی موسسات حسابرسی معتبر است. اما این ابزار مالی مانند هر گزینه سرمایهگذاری دیگر، محدودیتهایی دارد. در رابطه با صندوقهای سرمایهگذاری، استفاده از کلمه محدودیت مناسبتر از کلمه معایب است. زیرا محدودیتها اغلب ناشی از سازوکار اجرایی فعالیتها و یا قوانین و مقررات هستند ولی معایب بیشتر به عنوان ایراد و یا اشکال تلقی میشود.
این محدودیتها که سرمایهگذاران به عنوان معایب صندوقهای سرمایهگذاری آن را جستوجو میکنند، عبارتند از:
- در صندوقهای سرمایهگذاری ممکن است میزان بازگشت سرمایه نسبت به روش سرمایهگذاری مستقیم کمتر باشد. هر چند که در روش مستقیم خرید و فروش سهام، در معرض خطر زیان بیشتری هستید، اما اگر مهارت و دانش تخصصی لازم را داشته باشید ممکن است بتوانید سود بیشتری نیز به دست آورید. به همین دلیل افرادی که دانش لازم برای سرمایهگذاری را دارند به روش سرمایهگذاری مستقیم تمایل بیشتری دارند.
- با سرمایهگذاری در صندوقها افراد سرمایه خود را به صندوقها میسپارند، بنابراین تسلط بر نحوه مدیریت کردن سرمایه خود در صندوق ندارند. در واقع سرمایهگذاران صرفا با انتخاب نوع صندوق، تصمیم میگیرند سرمایه خود را در چه کلاس دارایی (سهام، طلا،درآمد ثابت ...) سرمایهگذاری کنند ولی هیچ اطلاعی ندارند که منابع صندوق دقیقا در چه سهام یا منبعی سرمایهگذاری میشود. البته مدیران صندوق با استفاده از دانش و تخصص خود سعی میکنند بهترین نوع سرمایهگذاری را انجام دهند تا به بالاترین بازده ممکن برسند و در پایان دورههای مشخص نیز گزارش عملکرد گذشته صندوق را از طریق سامانه کدال به اطلاع عموم میرسانند.
- صندوقهای سرمایهگذاری هزینههای جاری برای اداره صندوق را از محل کارمزدهای تعریف شده در صندوق پرداخت میکنند. همین موضوع در برخی موارد میتواند منجر به کمتر شدن میزان بازدهی صندوقها از سرمایهگذاری مستقیم در شرایطِ برابر شود.
- یکی دیگر از محدودیتها یا معایب صندوقهای سرمایهگذاری آنی نبودن قیمتگذاری آنها در برخی انواع صندوقهاست. به این صورت که اگر شما امروز قصد خرید واحدهای سرمایهگذاری صندوق از نوع مشترک (صدور و ابطالی) را داشته باشید، چون قیمتگذاری این نوع صندوقها در پایان روز کاری انجام میشود، بنابراین شما در لحظه خرید نمیدانید واحدهای صندوق را با چه نرخی خریداری خواهید کرد بلکه باید حداقل تا روز کاری بعد صبر کنید تا نرخ خالص ارزش داراییهای صندوق (NAV) مشخص شود و در برخی صندوقها هم لازم است تا دو روز کاری بعد صبر کنید تا نرخ سرمایهگذاریتان مشخص شود. این موضوع در هنگام ابطال واحدها نیز وجود دارد و شما در زمان ثبت درخواست ابطال، نمیدانید رقم دقیق دریافتی از صندوق چه میزان خواهد بود.
- در روش سرمایهگذاری از طریق صندوقها، سرمایهگذاران از حق رای در مجامع شرکتها برخوردار نیستند ولی در حالت خرید مستقیم سهام، هر فردی به عنوان سهامدار میتواند در مجمع شرکتی که سهام آن را خریداری کرده است حضور پیدا کند.
- یکی از معایب صندوقهای سرمایهگذاری، محدودیت در تعداد کل واحدهای قابل صدور است. این بدان معنا است که گاهی سرمایهگذاران میخواهند واحدی از صندوق را خریداری کنند، اما تعداد واحدهای صادر شده آن صندوق به سقف خود رسیده است. بنابراین، باید سرمایهگذار منتظر بماند تا تعدادی از واحدهای صندوق ابطال شوند و یا اینکه صبر کنند تا صندوق مجوز افزایش سقف دریافت کند و سقف سرمایهگذاری باز شود تا امکان پذیرش سرمایه جدید وجود داشته باشد.
- ناشناخته بودن نحوهی فعالیت صندوقهای سرمایهگذاری نیز یکی از محدودیتهایی است که صندوقها با آن مواجه هستند. با اینکه صندوقهای سرمایهگذاری از سال 88 کار خود را در ایران آغاز کردند، عموم مردم از وجود صندوقهای سرمایهگذاری در ایران و یا ساز و کار فعالیت آنها بیاطلاع هستند همچنین، از اهمیت وجود این صندوقها در چرخه اقتصادی آگاهی ندارند.
- عدم اطلاع از نحوه دستیابی به اطلاعات صندوقها برای فراهم شدن امکان مقایسه و انتخاب بهترین گزینه نیز از دیگر معایب صندوقهای سرمایهگذاری است. اما برخی از ابزارها برای انتخاب بهترین صندوق میتواند به شما در این خصوص کمک کند.
چرا با وجود محدودیتها، صندوقهای سرمایهگذاری همچنان گزینهی خوبی هستند؟
اما با تمام این معایب صندوق های سرمایه گذاری به دلایلی همچنان نسبت به سایر ابزارهای مالی برای سرمایهگذاری در بورس برتری دارند این دلایل عبارتند از اینکه:
- با توجه به این که فعالیت در بورس نیازمند تخصص و مهارت بالاست، صندوقها روش و گزینهای جذاب برای افراد فاقد زمان و تسلط لازم هستند.
- صندوقهای سرمایهگذاری با ایفای نقش واسطهگری مالی موجب ایجاد فرصت برای یک سرمایهگذاری کمریسک با بازدهی نسبتا خوب برای سرمایهگذاران میشود.
- برای سرمایهگذاری در صندوقها نیازی به دانش زیاد نیست و سرمایهگذار نیاز به صرف وقت برای کارهای اداری و مالی ندارد؛ زیرا تمام اینکارها توسط مدیر صندوقها انجام میشود.
- نقدشوندگی بالای صندوقهای سرمایهگذاری مزیتی است که نمیتوان از آن چشم پوشید؛ این مزیت برای همه سرمایهگذاران حرفهای و مبتدی قابل تامل است چرا که در صورت سرمایهگذاری مستقیم در یک سهم و بسته شدن نماد آن سهم، شما به هیچ وجه به سرمایهتان دسترسی نخواهید داشت و همچنین صفهای خرید و فروش سنگین سهام هم میتواند منجر به قفل شدن سرمایه شما در یک سهم شود ولی در صندوقهای سرمایهگذاری، نقدشوندگی سرمایه شما به توقف نمادها و یا صفهای فروش وابسته نیست و توسط مدیر صندوق تامین خواهد شد.
سخن پایانی
در این نوشتار محدودیت ها و معایب صندوقهای سرمایهگذاری را مورد بررسی قرار دادی. همانطور که اشاره شد صندوق ها در کنار تمام معایب و محدودیت هایی که دارند همچنان با توجه به مزایای چشمگیر به عنوان یکی از برترین ابزارهای مالی برای سرمایه گذاری در بورس هستند. چنانچه تمایل به سرمایه گذاری در صندوق ها دارید میتوانید با صندوقهای سرمایهگذاری لوتوس پارسیان بیشتر آشنا شوید.
