ابطال لحظهای صندوقهای لوتوس و پیروزان؛ از ساعت ۱۲ تا ۲۳، تا سقف ۵۰ میلیون تومان.
اوراق خزانه اسلامی که با نام اختصاری «اخزا» شناخته میشوند، اگرچه از نظر کارکرد شبیه اوراق قرضه هستند، اما مهمترین وجه تمایزشان انطباق با قواعد فقه اسلامی است. به همین دلیل، این اوراق در نظام مالی ایران مورد استفاده قرار میگیرند. منتشرکنندهی این اسناد، دولت است و از آنجا که نرخ بازدهی آنها اغلب از […]
اوراق خزانه اسلامی که با نام اختصاری «اخزا» شناخته میشوند، اگرچه از نظر کارکرد شبیه اوراق قرضه هستند، اما مهمترین وجه تمایزشان انطباق با قواعد فقه اسلامی است. به همین دلیل، این اوراق در نظام مالی ایران مورد استفاده قرار میگیرند. منتشرکنندهی این اسناد، دولت است و از آنجا که نرخ بازدهی آنها اغلب از سود سپردههای بانکی فراتر میرود، اخزا به یکی از گزینههای پرطرفدار برای سرمایهگذاری تبدیل شده است.
در اوراق قرضه معمولی، صادرکننده عملاً زمان تسویه بدهی خود را به عقب میاندازد. اخزا نیز از همین منطق پیروی میکند؛ یعنی دولت با انتشار و فروش این اوراق، پرداخت بدهیهایش را به آینده موکول مینماید. به عبارت دیگر، دولت از طریق اخزا، طلب پیمانکاران خصوصی را با ارائه این اسناد تسویه میکند. از سوی دیگر، سرمایهگذاران نیز فرصت پیدا میکنند تا با خرید این اوراق پیش از موعد سررسید، به سودی نسبتاً مناسب و عاری از ریسک دست یابند.
یکی از روشهای رایج تأمین مالی در بسیاری از دولتها، انتشار «اسناد خزانه» (Treasury Bonds) است. دولت با فروش این اوراق در بازار بدهی، منابع لازم برای تسویه بدهیهای جاری خود را فراهم میکند. اما در اقتصادهای مبتنی بر شریعت اسلامی، چنین سازوکاری پذیرفته نیست و نیاز به ابزاری جایگزین احساس میشود. همین جایگزین، چیزی نیست جز اسناد خزانه اسلامی یا همان اخزا. در این روش، دولت مستقیماً اوراق را در اختیار طلبکاران خود قرار میدهد و بدهیاش را پایاپای میکند. طلبکارانی که به جای پول، اخزا دریافت کردهاند نیز میتوانند این اوراق را در بازار ابزارهای نوین مالی فرابورس به فروش رسانده و به نقدینگی دسترسی پیدا کنند.
بسیاری سهام خزانه را با اسناد خزانه به اشتباه میگیرند. این در حالی است که این دو با یکدیگر بسیار متفاوت هستند. در ابتدا میخواهیم سوال سهام خزانه چیست، پاسخ دهیم. زمانی که شرکتها سهام منتشر شده را بازخرید کنند، به اصطلاح سهام خزانه میگویند. سهام خزانه در ایران ممنوع است. این در حالی است که طبق تعاریف گفته شده، اوراق خزانه اسلامی بوده و قابل داد و ستد است.
قیمت اسمی هر ورقه اخزا معمولاً ۱۰۰ هزار تومان تعیین میشود، اما در مرحلهی عرضه اولیه، قیمت واقعی معاملات پایینتر از این مقدار است. خریداران میتوانند در زمان عرضه، اوراق را خریداری کرده و در تاریخ سررسید، آنها را به قیمت اسمی بفروشند. بانک مرکزی به عنوان ضامن، متعهد شده است که در موعد مقرر، این اوراق را به قیمت اسمی خریداری کند.
سرمایهگذاران همچنین این امکان را دارند که پیش از فرا رسیدن تاریخ سررسید، اخزا را با قیمتی کمتر از ارزش اسمی بخرند و سپس در روز سررسید، با قیمت اسمی بفروشند. سود آنها از همین اختلاف قیمت حاصل میشود. برای نمونه، اگر سرمایهگذاری اخزای هشتماهه با قیمت اسمی ۱۰۰ هزار تومان را به مبلغ ۸۵ هزار تومان خریداری کند و در سررسید همان ۱۰۰ هزار تومان را دریافت نماید، سودی معادل ۱۷.۶ درصد عایدش خواهد شد.
کیفیت هر سرمایهگذاری با استفاده از شاخصهایی نظیر ریسک، بازدهی و میزان نقدشوندگی سنجیده میشود. در شرایط کنونی بازار، محاسبهی نرخ سود مربوط به اسناد خزانه اسلامی، نقشی کلیدی در ارزیابی کیفیت سرمایهگذاری ایفا میکند.
بازده ناشی از خرید و نگهداری اخزا نیز از این قاعده مستثنی نیست، زیرا یکی از معیارهای اصلی سرمایهگذاران برای مقایسهی فرصتهای مختلف سرمایهگذاری، میزان بازدهی مورد انتظار است. نرخ سود تا سررسید Yield to Maturity یا (YTM) فرمولی است که نشان میدهد اگر سرمایهگذاری اوراقی را بخرد و تا زمان سررسید نگه دارد، چه میزان سود عایدش خواهد شد.
روش محاسبه YTMبا سودهای متداول دورهای (مانند سود بانکی) تفاوت دارد. شما میتوانید با کمک یک ماشین حساب، هم نرخ YTM و هم نرخ سود معادل بانکی اوراق را محاسبه کنید. به طور کلی، روشهای مختلفی برای محاسبه بازدهی وجود دارد. منظور از بازدهی در اینجا، اختلاف بین قیمت خرید در زمان صدور اوراق و قیمت روز آن در هنگام فروش است.
فرمول زیر نحوه محاسبه بازدهی اوراق خزانه (اخزا) را نشان میدهد:
بازده = (F /P) ^t/n-1
که در آن:
در بازارهای مالی، نرخ سود مورد انتظار معمولاً یک عامل کلیدی محسوب میشود و قیمت اوراق بهادار بر اساس آن تعیین میگردد. با توجه به اینکه تاریخ سررسید در اوراق خزانه اسلامی ثابت است، بازده این اوراق تنها تابعی از قیمت روز آنها خواهد بود.
نکته اول :مدت زمان سررسید اخزاها معمولاً کمتر از یک سال است. تاریخ دقیق سررسید هر ورقه به صورت عددی در کنار نماد بورسی آن درج میشود؛ مثلاً نماد «اخزا۹۹۱۰۲۲» به معنای سررسید ۲۲ دیماه ۱۳۹۹ است.
نکته دوم: این اوراق سود دورهای (ماهانه یا فصلی) ندارند. یعنی هیچ مبلغی تحت عنوان سود در میانمدت به حساب دارندگان واریز نمیشود. تنها منبع سود برای سرمایهگذار، همان مابهالتفاوت قیمت خرید و ارزش اسمی در زمان سررسید است.
انواع ریسک در اخزا
برای اسناد خزانه اسلامی، عمدتاً دو نوع ریسک قابل تصور است: ریسک نکول (عدم پرداخت) و ریسک نقدشوندگی.
ریسک نکول:
یکی از کلیدیترین معیارها در انتخاب روش مناسب سرمایهگذاری، ریسک نقدشوندگی به شمار میرود. در مورد اسناد خزانه اسلامی، وزارت اقتصاد و دارایی ضامن نقدشوندگی این اوراق است و خزانهداری کل کشور نیز متعهد شده که در زمان سررسید، مبلغ اسمی آنها را پرداخت کند. به همین دلیل، این اوراق اساساً ریسک نکول (عدم بازپرداخت) ندارند.
ریسک نقدشوندگی:
اخزا در هر مقطع زمانی و بدون آنکه ریسک نقدشوندگیای آنها را تهدید کند، به سادگی قابل خرید و فروش است. نکته قابل توجه دیگر اینکه بازپرداخت این اوراق جزو بدهیهای درجه یک (ممتاز) دولت محسوب میشود و همتراز با پرداخت حقوق کارکنان دولت قرار دارد. در روز سررسید، خزانهداری کل، مبلغ اسمی اوراق را به حسابی که نزد بانک عامل افتتاح شده واریز میکند و سپس آن مبلغ به شماره حسابی که دارندگان اسناد خزانه اسلامی اعلام کردهاند، منتقل میشود.
به جرأت میتوان گفت اسناد خزانه اسلامی بهترین ابزار برای وصول مطالبات پیمانکاران هستند. چرا که پیمانکارانی که این اوراق را در ازای طلب خود دریافت میکنند، مجبور نیستند تا سررسید منتظر بمانند؛ بلکه کافی است کد بورسی دریافت کنند و در هر لحظه که بخواهند، اسناد خزانه اسلامی را در بازار اوراق بهادار به فروش برسانند و مطالبات خود را در کوتاهترین زمان ممکن به صورت نقدی دریافت نمایند. در ایران، بازار اصلی دادوستد اخزا، فرابورس است که خود به افزایش نقدشوندگی کمک میکند. در شرایط کنونی، ارزش معاملات روزانه اخزا در سطح مطلوبی قرار دارد و دارندگان به راحتی میتوانند در روزهای کاری، اوراق خود را در فرابورس به فروش برسانند.
مزیتهای انتشار اسناد خزانه اسلامی
انتشار و معامله اخزا هم برای سرمایهگذاران و هم برای دولت مزایای متعددی در پی دارد. از نگاه سرمایهگذار، مهمترین مزیت، دستیابی به سود تضمینشده و بدون ریسک است.
اما برای دولت نیز این ابزار مزایای گوناگونی به همراه دارد:
نحوه خرید اخزا
خرید و فروش اسناد خزانه اسلامی در «بازار ابزارهای نوین مالی» فرابورس ایران انجام میشود. فرایند خرید این اوراق، مشابه سایر اوراق با درآمد ثابت مانند اوراق مشارکت و انواع صکوک است. برای خرید اخزا کافی است به یکی از کارگزاریهای عضو فرابورس مراجعه کرده و فرم خرید اوراق بهادار را تکمیل کنید. اگر هنوز کد بورسی ندارید، ابتدا باید در سجام ثبتنام کرده و کد مذکور را دریافت کنید، سپس در یک کارگزاری حساب باز نموده و به صورت حضوری یا اینترنتی اقدام به خرید اسناد خزانه اسلامی نمایید.
جمعبندی
هدف از انتشار اسناد خزانه اسلامی، تنظیم میزان نقدینگی در خزانه کشور است. به عبارت دیگر، هر زمان که دولت با کسری بودجه مواجه شود، دست به انتشار اخزا میزند. در مقابل، دولت متعهد میشود که در تاریخ معیّنی، بدهی خود را به سرمایهگذاران پرداخت کند؛ همان مبلغی که به عنوان قیمت اسمی اوراق تعیین شده است.
با توجه به اینکه وزارت اقتصاد و دارایی بازپرداخت مبلغ اسمی را در سررسید تضمین میکند، نقدشوندگی اخزا در سطح بسیار بالایی قرار دارد. به همین دلیل، میتوانید با خیالی آسوده و بدون هیچ نگرانی در این اوراق سرمایهگذاری کنید. افزون بر این، سود حاصل از اخزا معمولاً بیشتر از سود سپردههای بانکی است.
اگر تصمیم بگیرید که اخزا را به عنوان بخشی از داراییهای موجود در سبد سهام خود خریداری کنید، در حقیقت ریسک کل سبد داراییتان را کاهش دادهاید. همچنین، در هر زمانی که بخواهید، از طریق بازار فرابورس ایران میتوانید نسبت به نقد کردن سرمایه خود اقدام نمایید. فرایند دادوستد اوراق خزانه اسلامی کاملاً مشابه با سایر اوراق بهادار مالی است و کارمزد انجام معاملات اخزا نیز همانند کارمزد معاملات رایج در بازار سرمایه میباشد.
برای دریافت مشاوره رایگان، اطلاعاتتان را ثبت کنید. همکاران ما در کمترین زمان با شما ارتباط میگیرند.
