صندوق سرمایه‌گذاری مشترک (Funds Mutual)، نوعی از ابزارهای مالی است که وجوه سرمایه‌گذاران را از طریق خرید اوراق بهادار مختلف در بازار بورس، سرمایه‌گذاری می‌کند. این صندوق‌ها با تجمیع سرمایه‌های خرد، امکان سرمایه‌گذاری در بازار سرمایه را برای افراد با سرمایه‌های اندک فراهم کرده و با مدیریت حرفه‌ای، ریسک سرمایه‌گذاری را برای سرمایه‌گذاران کاهش می‌دهند. در این مطلب با صندوق سرمایه‌گذاری مشترک آشنا خواهید شد.

تعریف صندوق سرمایه‌گذاری مشترک

صندوق‌های سرمایه‌گذاری مشترک، همان‌طور که از اسم‌شان پیداست، با استفاده از پول افراد عادی، اقدام به خرید اوراق بهاداری می‌کنند که احتمال می‌رود با مرور زمان ارزش آن‌ها افزایش پیدا کند و از این طریق سرمایه‌گذاران به سود برسند. بنابراین، یکی از گزینه‌های افراد عادی برای سرمایه‌گذاری روی اوراق بهادار همین صندوق‌های سرمایه‌گذاری مشترک هستند. مدیران و گردانندگان این صندوق‌ها بازارهای مالی را به‌خوبی می‌شناسند و اغلب رشته تحصیلی‌شان در همین حوزه است. به این ترتیب، این افراد با تکیه بر دانش و تخصص‌شان، سرمایه‌های افراد عادی را که معمولا در حوزه بازارهای مالی و سرمایه‌گذاری روی اوراق بهادار دانش کافی ندارند، در فعالیت‌های سودآور سرمایه‌گذاری می‌کنند. در واقع هر صندوق، از طرف سرمایه‌گذاران این سرمایه را در انواع اوراق بهادار مثل سهام و اوراق با درآمد ثابت سرمایه‌گذاری می‌کند.

چارچوب فعالیت صندوق ها

در مجموع صندوق های سرمایه گذاری مشترک با توجه به امکانات و توانایی‌هایی که در اختیار دارند، تلاش می‌کنند که سرمایه‌گذاری در بازار را جذاب‌تر و فرصت‌ها و انتخاب‌های بیشتری را با ریسک کمتر و بازدهی بالاتر برای سرمایه‌گذاران فراهم کنند. اختیارات این صندوق‌ها در چارچوب اساسنامه و امیدنامه مصوب آن‌ها قرار دارد. مدیران سرمایه‌گذاری صرفا موظف هستند با توجه به اختیارات تعیین شده مدیریت دارایی سرمایه‌گذاران را انجام دهند. وجود اساسنامه و امیدنامه باعث قانونمندی نحوه مدیریت صندوق‌ها و اطمینان بیشتر سرمایه‌گذاران به مدیریت اصولی دارایی‌های آنان خواهد شد.

ضروری است سرمایه‌گذاران پیش از سرمایه‌گذاری در هر صندوق به دقت اساسنامه و امیدنامه صندوق مربوطه را مطالعه کنند. این موضوع موجب می‌شود تا با قواعد و مقررات تعیین‌شده آشنا شوند و در عین حال اطلاعاتی در ارتباط با نحوه سرمایه‌گذاری دارایی‌های صندوق کسب کنند. مهم‌ترین اطلاعات ارائه شده شامل تعیین حدود اختیارات مدیران برای انتخاب نوع دارایی‌ها و حداقل یا حداکثر قانونی تعیین‌شده برای هر دسته از دارایی‌ها است که در بخش اهداف سرمایه‌گذاری هر صندوق ذکر شده است. اطلاع از هزینه‌های قانونی لحاظ‌شده برای هر صندوق، اطلاعات مهم دیگری است که می‌توان در قالب جداول درج‌شده در این مستندات از آن آگاهی یافت.

محبوبیت صندوق سرمایه گذاری مشترک

بد نیست بدانید طی دو دهه گذشته صندوق‌های سرمایه‌گذاری مشترك از محبوبیت زیادی در بین سرمایه‌گذاران در جهان برخوردار شده‌اند. در حال حاضر بیش از ۸۰ میلیون نفر در آمریکا در این صندوق‌های سرمایه‌گذاری کرده‌اند. بسیاری از مردم، سرمایه‌گذاری در بورس را به معنای سرمایه‌گذاری در صندوق های سرمایه گذاری مشترک می‌دانند. در همین راستا در سراسر جهان صندوق‌های سرمایه‌گذاری به شکل‌ها و روش‌های مختلف و به‌عنوان ابزاری مفید و کارآمد برای سرمایه‌گذاری در اوراق بهادار شکل‌گرفته‌اند. ایران نیز از این قاعده مستثنی نیست. در حال حاضر صندوق‌های متعدد و متنوعی در بازار سرمایه‌ی ایران در حال فعالیت هستند که با کمی بررسی می‌توانید بهترین صندوق را از میان ‌آن‌ها انتخاب کنید.

سود این صندوق از کجا بدست می‌آید؟

• افزایش قیمت سهام صندوق: وقتی ارزش پرتفوی صندوق بالا می‌رود، طبیعتا خالص ارزش دارایی‌های صندوق هم بالا می‌رود. به خالص ارزش دارایی هر سهم به ‌اصطلاح (Net Asset Value) NAV می‌گویند. خالص ارزش دارایی‌ها برابر ارزش دارایی‌ها منهای بدهی‌ها است که بر مبنای هر واحد بیان می‌شود.
• سود تقسیمی :Dividend برخی صندوق‌ها ممکن است با توجه به سیاست‌هایشان از محل درآمد سودهای سهام پرتفوی خود یا بهره‌های اوراق با درآمد ثابت، سودی را در دوره‌های زمانی معین بین سهامداران خود تقسیم کنند.

ارکان صندوق سرمایه‌گذاری مشترک

صندوق‌های سرمایه‌گذاری ارکان مختلفی دارند که کارشان مدیریت و نظارت بر عملکرد این صندوق‌هاست. این ارکان در اساسنامه هر صندوق پیش‌بینی شده است. برای این که بدانیم صندوق مورد نظرمان زیر نظر چه کسانی اداره می‌شود و وظیفه نظارت بر فعالیت صندوق بر عهده چه کسی است، باید ارکان صندوق را به‌دقت بشناسیم. ارکان صندوق‌های سرمایه‌گذاری به شرح زیر هستند:

·         مجمع صندوق :بالاترین رکن صندوق، مجمع صندوق است که وظایف مهمی دارد. از جمله این وظایف می‌توان به انتخاب مدیر، متولی، ضامن و حسابرس و معرفی به سازمان بورس و اوراق بهادار اشاره کرد.

·         مدیر صندوق:این رکن وظایف اجرایی را بر عهده دارد. یک مدیر صندوق، متخصص در بازار سرمایه است. این شخص وظیفه دارد تا اطلاعات قابل ارائه را تهیه کرده و در اختیار متولی، حسابرس و سازمان بورس اوراق بهادار قرار دهد.

·         متولی صندوق: متولی صندوق رکن نظارتی صندوق را بر عهده دارد. این شخص توسط مجمع صندوق انتخاب می‌شود.

·         ضامن نقدشوندگی: ضامن هم توسط مجمع انتخاب می‌شود. پس از تایید سازمان بورس و اوراق بهادار در امیدنامه صندوق به عموم معرفی می‌شود. این شخص وظیفه فراهم کردن نقدینگی کافی در زمانی که صندوق نقدینگی ندارد را بر عهده دارد.

·         حسابرس: این رکن توسط موسسات حسابرسی معتمد سازمان بورس و توسط متولی انتخاب می‌شود. مدت ماموریت این رکن توسط مجمع تعیین می‌شود.

·         کارگزاران صندوق: مدیر صندوق، برای انجام امور مربوط به معاملات سهام پذیرفته‌ شده در بورس اوراق بهادار از خدمات کارگزاران مورد تایید سازمان استفاده می‌کند. این کارگزاران که دارای مجوز فعالیت از سازمان بورس هستند، علاوه بر وظایف معمول، موظف به انجام وظایف محوله طبق اساس‌نامه صندوق خواهند بود.

سایر ارکان صندوق سرمایه‌گذاری مشترک شامل مشاور یا مدیر سرمایه‌گذاری، مدیر اجرایی، امین، موسسه نقل و انتقال، حسابرسان و مشاوران حقوقی و نهاد ناظر می‌شوند.